مروری بر نحوه تدوین و بررسی نظری روابط بین شاخص های قیمتی


 

 

 

 

مرکز آمار ایران و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران دو متولی رسمی تهیه و انتشار آمار اقتصادی و از جمله شاخص های قیمتی در ایران هستند . شاخص های اصلی منتشر شده توسط این دو مرکز عبارتند از شاخص بهای کالا و خدمات مصرفی (در نقاط شهری و نقاط روستایی)، شاخص بهای عمده فروشی کالاها، شاخص بهای تولید کننده و شاخص بهای کالاهای صادراتی که در زیر آن ها را به اختصار معرفی می کنیم.

دانلود فایل :مروری بر نحوه تدوین و بررسی نظری روابط بین شاخص های قیمتی

شاخص بهای کالا و خدمات مصرفی : معیار سنجش تغییرات قیمت تعداد معین و ثابتی از کالاها و خدمات مورد مصرف خانوار نسبت به سال پایه است.

 

شاخص بهای عمده فروشی کالاها : معیار سنجش تغییرات قیمت کالاها در بازارهای عمده فروشی نسبت به سال پایه است.

 

شاخص بهای تولید کننده : روند تغییرات قیمت ها را از منظر تولید کننده در بخش های مختلف اقتصادی مانند کشاورزی ، ماهیگیری ، صنعت ، معدن و خدمات نشان می دهد.

 

شاخص بهای کالاهای صادراتی : تغییرات قیمت کالاهای صادر شده از کشور را اندازه گیری می کند.

 

گروهای کالاها و خدمات در شاخص های قیمت ، بر اساس ماهیت آن ها و طبقه بندی های بین المللی و نیازهای ملی طبقه بندی می شوند. مبنای کلی ، طبقه بندی پیشنهادی سازمان ملل یعنی سیستم حساب های ملی [1](SNA) برای کالا و خدمات مصرفی ، طبقه بندی استاندارد بین المللی تجارت  [2](SITC)  برای عمده فروشی و ویرایش سوم طبقه بندی استاندارد بین المللی فعالیت های اقتصادی [3](ISIC) برای تولید کننده است که بنابر ملاحظات اقتصاد ایران ، تغییراتی در آن اعمال شده است. در این طبقه بندی ها ، کالاها و خدمات به چند گروه بزرگ تقسیم می شوند که هر یک از آن ها چندین زیر گروه دارد. گروه های بزرگ را گروه های اصلی و زیر گروه های آن را گروه های فرعی کالا و خدمات می نامند. در ضمن ، گرو های کالا و خدمات بر حسب نیاز بر اساس گروه های اختصاصی نیز طبقه بندی می شوند.

سهم هر کالا یا خدمات را در مجموعه کالاها و خدمات مشمول شاخص ، ضریب اهمیت می گویند.

در شاخص بهای کالا و خدمات مصرفی ، سهم مر کالا یا خدمت ، نسبت هزینه پرداختی خانوار ، برای آن کالا یا خدمت به کل هزینه خانوار است .در شاخص بهای عمده فروشی ، سهم هر کالا ، ارزش فروش عمده فروشی کالا به کل ارزش عمده فروشی کالاها است . در شاخص بهای تولید کننده ،سهم هر کالا یا خدمت ،نسبت ارزش تولید یا ارزش فروش یک کالا یا خدمت به ارزش تولید و یا فروش مجموعه کالاها و یا خدمات است . (مرکز آمار ایران ،سالنامه آماری ،سال های مختلف).

 

شاخص قیمت عمده فروشی  [4](WPI):شاخص بهای عمده فروشی کالاها یکی از انواع شاخص های قیمت است که بعنوان یک نماگر اقتصادی ،تغییرات سطح عمومی قیمت ها در بازار عمده فروشی را اندازه گیری می کند . سابقه محاسبه این شاخص در بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به سال 1315باز می گردد و از این نظر طولانی ترین دوره زمانی را در بدن انواع دیگر شاخص های اقتصادی دارا می باشد. طی سال های گذشته بیشتر کشورهای پیشرفته جهان ، تولید شاخص بهای عمده فروشی کالاها را متوقف نموده و به جای آن از شاخص بهای تولید کننده استفاده می نمایند. از آنجا که قیمت عمده فروشی کالاها مشمول شاخص حتی الامکان باید از اولین بازار عمده فروشی که غالبا محل تولید کالا و یا مراکز عمده توزیع کالا است جمع آوری گردد. لذا در محاسبه WPI در جریان آخرین تجدید نظر در سال 1376، قیمت ها از تهران و 40 شهر دیگر کشور که محل تولید یا بازار عمده فروشی کالاها هستند جمع آوری شد . البته تعداد کالاهای قیمت گیری در همه شهرها یکسان نبود و بیشتر محصولات کشاورزی و دامی و مواد غذایی از تهران و چهار شهر بزرگ اصفهان، مشهد، تبریز،شیراز و چند شهر مهم دیگر قیمت گیری می شد.

شاخص قیمت عمده فروشی به هشت گروه اصلی “مواد خوراکی”، “نوشابه و دخانیات” ،“ مواد صنعتی غیر از مواد سوختنی معدنی”،“ سوخت های معدنی و فراوردهای آن”، “مواد شیمیایی و پتروشیمی”، “مصنوعات بر حسب مواد اولیه”، “ماشین آلات و وسایل نقلیه” و “کالاهای متفرقه” و گروه های اختصاصی شامل: محصولات کشاورزی ،دامپروری و ماهیگیری، مصالح ساختمانی تقسیم می شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

شاخص قیمت مصرف کننده : این شاخص در مقام یک نماگر مهم برای سنجش نرخ تورم و قدرت خرید پول داخلی کشور، یکی از ابزارهای مهم برای برنامه ریزان اقتصادی کشور می باشد. تهیه شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در ایران دارای سابقه تاریخ طولانی است . شاخص مزبور از سال 1315 محاسبه شده و چندین بار در تهیه ضریب اهمیت و میران پوشش دهی آن تجدید نظر صورت گرفته است . این شاخص تغییرات قیمت تعداد ثابت و معینی از کالاها و خدماتی که توسط خانوارهای شهرنشین به مصرف می رسد را در دوره زمانی معین نسبت به یک سال پایه نشان می دهد.

متن کامل در سایت امید فایل 

همانگونه که باز گو شد هر چند هر یک از شاخص ها تغییرات قیمت سبد ثابتی از کالاها و خدمات را اندازه گیری می کند ،کالاها و خدمات مشمول در هر یک از شاخص ها متفاوت هستند. کالا و خدمات مشمول PPI کل ستانده بخش تولید کننده است. یعنی کلیه کالا و خدماتی که به وسیله هر نوع تولید کننده ،به عنوان مواد اولیه مواد واسطه یا سرمایه ای و یا کالای نهایی به فروش می رسد در این شاخص گنجانده می شود . اما در شاخص CPI تنها کالا و خدماتی که برای مصارف مشخص توسط خانوارها خریداری می شود مدنظر قرار می گیرد.

 

 

 

 

[1].System of National Accounts(SNA)

[2] .Standard International Trade Classification (SITC)

[3] .International Standard Industrial Classification (ISIC)

[4] .Wholesale Price Index (WPI)

Related posts:

پاسخ دهید